پایان نامه:
جهت اخذ درجه ی کارشناسی ارشدM.A
رشته زبان و ادبیّات فارسی
عنوان:
بررسی تطبیقی نگرش مولانا، عطار و سنایی در عالم تمثیل
و مفاهیم عرفانی تمثیلات مشترک
استاد راهنما:

استاد مشاور:

پیشگفتار
با آغاز دوران گرایش شعر و ادب به عرفان و مضامین عرفانی و گرم شدن بازار شعرهای عرفانی و ظهور شاعران عارف به دلیل قابلیت ها و ارزش های نهفته در تمثیل شعرا و عرفا بدان روی آورده و موجب پیدایش و خلق آثار داستانی و مثنوی های فراوانی شد. از جمله این شاعران سنایی بنیانگذار این شیوه و به پیروی از او عطار و مولوی را می توان نام برد.
این دو دسته از مثنویهای تمثیلی که متضمّن و دربردارنده مفاهیم عرفانی و قصص و حکایات کوتاه و بلند است از دو دیدگاه و منظر قابل بررسی است: 1- مفاهیم عرفانی      2- عناصر داستانی
تحلیل و بررسی تمامی تمثیلات عرفانی کلیه شعرا و یا حتی تمام شاعران نامدار عملاً کاری بسیار سخت و طاقت فرسا و وقت گیر است و برای انجام چنین کاری ضرورتی هم احساس نمی شود. بنابراین در پایان نامه اهتمام نویسنده بر آن است گلچینی از آثار تمثیلی شاعران بنام و برجسته و مباحث سبکی چون سنایی غزنوی، عطار نیشابوری و جلال الدین مولوی را که هم از نظر محتوا و کمیّت و هم از حیث مهارتی که در کارشان داشته اند مورد فحص و تأمّل قرار دهد و اما علت اصلی انتخاب این سه شاعر ممتاز بیشتر بدین خاطر است که بسیاری از تمثیلات را به طور مشترک با هم بکار برده اند. این اشتراک گاه به صورت تقلید از شاعر پیش از خود و گاهی به شکل اقتباس دو شاعر از یک مأخذِ مشترک صورت گرفته است.
به هر حال این اشتراک و بهره گیری از تمثیل های مشترک در اشعار شعرای مذکور، خود مؤیّد و یادآور ارزش و اهمیّت و قابلیّت تمثیل است که برای بیان یک یا چند مفهوم عالی و عرفانی یا اخلاقی، گنجایش دارد و به همین علت شاعران آن را در قالب شعر (قالب مثنوی) درآورده اند.

فهرست مطالب

1- تمثیل عاشق بغداد …………………………………………………………………………………………………. 34

2- تمثیل مرغ و گبر…………………………………………………………………………………………………….. 39

3- تمثیل عاشق که در حال مردن می­خندید……………………………………………………………………….. 43

4- تمثیل مدّعی عشق………………………………………………………………………………………………….. 47

5- تمثیل عیسی (ع) و ابلیس ………………………………………………………………………………………… 52

6- تمثیل وصیّت اسکندر ……………………………………………………………………………………………… 56

7- تمثیل حکایت عمر(رض) و پسرش ……………………………………………………………………………. 59

8- تمثیل  خر و وبای گاوی …………………………………………………………………………………………. 62

9- تمثیل خلیل و جبرئیل …………………………………………………………………………………………….. 65

10- تمثیل زن طوافگر ………………………………………………………………………………………………… 69

11- تمثیل علوی و عالم و حیز ……………………………………………………………………………………… 73

12- تمثیل حاتم و توکل زنش……………………………………………………………………………………….. 77

13- تمثیل زنگی و آینه ……………………………………………………………………………………………….. 80

14- تمثیل پیل و شهر کوران ………………………………………………………………………………………… 83

15- تمثیل بقّال و گلخوار …………………………………………………………………………………………….. 87

16- تمثیل مرغ و فخ ………………………………………………………………………………………………….. 90

17- تمثیل بلال و احد گفتنش……………………………………………………………………………………….. 94

18- تمثیل لقمان و خواجه اش ……………………………………………………………………………………… 97

19- تمثیل عاشق خفته ………………………………………………………………………………………………. 101

20- تمثیل خلیفه و لیلی …………………………………………………………………………………………….. 105

21- ایاز و پوستین ……………………………………………………………………………………………………. 109

22- تمثیل رابعه و مراقبه ……………………………………………………………………………………………. 114

23- تمثیل سلطان و طفل هندو ……………………………………………………………………………………. 117

24- تمثیل ایاز و جام ………………………………………………………………………………………………… 121

25- تمثیل پیر چنگی…………………………………………………………………………………………………. 125

26- تمثیل عاشق که بر در معشوق زد…………………………………………………………………………….. 129

27- تمثیل ستودن جاهلی، افلاطون را ……………………………………………………………………………. 132

28- تمثیل اعرابی و خلیفه ………………………………………………………………………………………….. 135

29- تمثیل سلیمان (ع) وعزرائیل ………………………………………………………………………………….. 140

30- تمثیل عیسی (ع) و اسم اعظم ………………………………………………………………………………… 143

31- تمثیل شبلی و جنون …………………………………………………………………………………………… 146

32- تمثیل صعوه و شعبی……………………………………………………………………………………………. 148

33- تمثیل هَلوع ………………………………………………………………………………………………………. 151

34- تمثیل محمود و خرقانی ………………………………………………………………………………………. 154

35- تمثیل پشّه و سلیمان (ع) ……………………………………………………………………………………… 156

36- تمثیل کنّاس و کوی عطاران ………………………………………………………………………………….. 160

37- تمثیل طوطی و بازرگان ……………………………………………………………………………………….. 164

38- تمثیل شاگرد احول و استاد……………………………………………………………………………………. 168

39- تمثیل کمپیر و باز……………………………………………………………………………………………….. 171

40- تمثیل مهار شتر و موش ……………………………………………………………………………………….. 174

فصل دوم، بخش دوم 2-2

استثنائات ……………………………………………………………………………………………………………….. 177

1- دیوانه و تگرگ ……………………………………………………………………………………………………. 178

2- غلام که در خود (آینه) نگریست ……………………………………………………………………………… 178

3- خم و بقراط………………………………………………………………………………………………………… 179

4- دیوانه و غلامان عمید ……………………………………………………………………………………………. 180

5- محمود و عاشقان ایاز…………………………………………………………………………………………….. 181

فصل دوم، بخش سوم 2-3 …………………………………………………………………………………………. 182

خلاصه پایان نامه………………………………………………………………………………………………………. 184

سبک و شیوه بیان سه شاعر در تمثیلات مشترک………………………………………………………………… 191

فهرست منابع ………………………………………………………………………………………………………….. 194

چکیده انگلیسی