دانشکده کشاورزی
پایان نامه جهت دریافت درجه کارشناسی ارشد (M.Sc.)
گرایش زراعت
عنوان:
اثرات تاريخهای مختلف كاشت بر روي عملكرد و اجزاء عملكرد ارقام ماش و لاينهای اميد بخش

فهرست مطالب
عنوان
چکیده…….    1
فصل اول : کليات    2
مقدمه……..    3
1-1حبوبات و اهمیت آنها…..    5
1-2 تاریخچه پیدایش ماش…..    6
1-3منشاو پراکندگی جغرافیایی ماش….    7
1-4خصوصیات مرفولوژیکی ماش……    8
1-5 مشخصات اکولوژیکی وماش……..    9
1-6نیاز کودی…..    10
1-7عملکرد دانه …….    10
1-8آفات و امراض ..    11
1-9عملیات زراعی…    11
1-10اهمیت و ارزش غذایی ماش………    12
1-11سطح زیرکشت و میزان تولید ماش…    13
1-12ویژگیهای گیاهشناسی ماش….    16
1-13سازگاری ماش…….    16
1-14فیزیولوژی ماش …    17
1-15تهیه زمین و کشت ……    18
1-16نیازآبی ……    18
1-17نیازکودی ……..    19
1-18تناوب زراعی …….    19
1-19 آفات و بیماریها …    20
1-20برداشت و عملکرد ماش……..    21
1-21ارقام ماش در ایران…..     21
1-22مواردمصرف ماش……    21

فهرست مطالب
عنوان
فصل دوم : بررسی منابع    23
2-1تاریخ کاشت و اثر آن بر عملکرد و اجزاء عملکرد………………………………    24
2-2شاخصهای رشد……………………………………………………………     32
فصل سوم : مواد روشها    34
3-1زمان و محل اجرای آزمایش………………………………………………..     35
3-2خصوصیات اقلیمی منطقه ورامین……………………………………………    35
3-3مشخصات طرح آزمایشی …………………………………………………    36
3-4اندازه گیری صفات ………………………………………………………    37
3-5درجه روز رشد…………………………………………………………..    37
3-6سرعت رشد محصول…………………………………………………….    37
3-7شاخص سطح برگ……………………………………………………….    38
3-8تجزیه آماری ……………………………………………………………    38
فصل چهارم : نتايج و بحث    40
4-1تعداد غلاف در بوته …………………………………………………………    41
4-2تعداد دانه در غلاف……………..………………………………………….    45
4-3تعداد گره در ساقه اصلی…………..…………………………………………    49
4-4تعداد روز تا رسیدگی………………………………………………………..    51
4-5ارتفاع بوته ………………………………………………………………..    54
4-6وزن هزار دانه…………..………………………………………………     58
4-7عملکرد بیولوژیکی…………..…………………………………………..    61
4-8عملکرددانه………………………………………………………………..    65
4-9شاخص برداشت ……………………………………………………………    69
4-10شاخص سطح برگ………………………………………………………     73
4-11درصدپروتئین دانه ……………………………………………………….    75

فهرست مطالب
عنوان
4-12درجه-روزرشد ……………………………………………………(GDD)

4-13سرعت رشد محصول (CGR)…………………………………………….    81
4-14سرعت رشد نسبی………………………………………………….(RGR)    85
فصل پنجم : نتيجه گيری و پيشنهادات    89
فهرست منابع وماخذ………………………..…………………………………..    91
چکیده انگلیسی…………………..……………………………………………    103

فهرست جداول
عنوان
جدول1-  سطح زیر کشت، میزان تولید وعملکرد ماش سبز دردنیا و چند کشور آسیایی……..    14
جدول 2- سطح زیر کشت و مقدار تولید ماش بر حسب استان…..    15
جدول  3- تناوب ماش با سایر نباتات زراعی مختلف در ایران و آمریکا…    20
جدول 4- خصوصیات شیمیایی خاک مزرعه محل اجرای طرح..    35
جدول 5- تجزیه واریانس داده ها برای صفات تعداد غلاف در بوته و تعداد دانه در غلاف….    41
جدول 6 -تجزیه واریانس صفات تعداد گره در ساقه اصلی و تعداد روز تا رسیدگی…….    49
جدول 7- تجزیه واریانس صفات ارتفاع بوته و وزن هزار دانه…    56
جدول 8 – تجزیه واریانس صفات عملکرد دانه و عملکرد بیولوژیکی ……    61
جدول 9- تجزیه واریانس داده ها برای صفات شاخص برداشت و شاخص سطح برگ….    70
جدول 10- تجزیه واریانس داده ها برای صفات درصد پروتئین دانه و درجه-روز رشد……..    76
جدول 11- روند تغییرات تعداد روز تا رسیدگی ، درجه- روز رشد و عملکرد دانه در تاریخهای کاشت    85
جدول 12- تجزیه واریانس برای سرعت رشد محصول (CGR) و سرعت رشد نسبی (RGR)…    87

فهرست نمودارها
عنوان
نمودار 1- روند تغییرات تعداد غلاف در بوته در تاریخهای مختلف کاشت ( میانگین چهار ژنوتیپ)………    42
نمودار 2- مقایسه میانگین تعداد غلاف در بوته در ژنوتیپهای ماش ( میانگین پنج تاریخ کاشت)…………    43
نمودار 3- روند تغییرات میانگین تعداد غلاف در بوته ارقام ماش در تاریخهای مختلف کاشت……………    44
نمودار 4- روند تغییرات تعداد دانه در غلاف در تاریخهای مختلف کشت ( میانگین چهار ژنوتیپ)………..    45
….    نمودار 5- مقایسه میانگین تعداد دانه در غلاف در ژنوتیپهای ماش ( میانگین پنج تاریخ کاشت….     47
نمودار 6- روند تغییرات تعداد دانه در غلاف ارقام ماش در تاریخهای مختلف کشت …….    48
نمودار 7- روند تغییرات تعداد گره ساقه اصلی در تاریخهای مختلف کشت ( میانگین چهار ژنوتیپ)…..    50
نمودار 8- روند تغییرات تعداد گره در ساقه ارقام ماش در تاریخهای مختلف کشت ………    51
نمودار 9- روند تغییرات تعداد روز تا رسیدگی در تاریخهای مختلف کشت ( میانگین چهار ژنوتیپ)…..    53
.نمودار 10- مقایسه میانگین تعداد روز تا رسیدگی در ژنوتیپهای ماش ( میانگین پنج تاریخ کاشت)…….    53
نمودار 11- روند تغییرات تعداد روز تا رسیدگی ارقام ماش در تاریخهای مختلف کشت ……..    54
نمودار 12- روند تغییرات ارتفاع بوته ماش در تاریخهای مختلف کشت ( میانگین چهار ژنوتیپ)…    55
نمودار 13- مقایسه میانگین ارتفاع بوته ژنوتیپهای ماش ( میانگین پنج تاریخ کاشت)…….    57
…………      نمودار 14- روند تغییرات  میانگین ارتفاع بوته ژنوتیپهای ماش در تاریخهای کاشت…..    58
نمودار 15 – روند تغییرات وزن هزار دانه در تاریخهای مختلف کشت ( میانگین چهار ژنوتیپ)….    59
نمودار 16- مقایسه میانگین وزن هزار دانه ارقام ماش (میانگین تاریخهای کشت)…..    60
نمودار 17- روند تغییرات وزن هزار دانه ارقام ماش در تاریخهای مختلف کشت ……….    60
نمودار 18- روند تغییرات عملکرد بیولوژیکی در تاریخهای مختلف کشت ( میانگین چهار ژنوتیپ)……    62
… نمودار 19- مقایسه میانگین عملکرد بیولوژیکی ژنوتیپهای ماش ( میانگین پنج تاریخ کاشت)…… …    63
…..    .نمودار20 – روند تغییرات عملکرد بیولوژیکی ارقام ماش در تاریخهای مختلف کشت (اثرات متقابل) …    64
……    نمودار 21-  روند تغییرات عملکرد دانه ماش در تاریخهای مختلف کشت ( میانگین چهار ژنوتیپ).    66
…………    نمودار 22-  مقایسه میانگین عملکرد دانه ژنوتیپهای ماش ( میانگین پنج تاریخ کاشت)….    67
………    نمودار 23-  روند تغییرات عملکرد دانه ارقام ماش در تاریخهای مختلف کشت (اثرات متقابل) ..    68
نمودار 24-  روند تغییرات عملکرد دانه ماش در تاریخهای مختلف کشت ( میانگین چهار ژنوتیپ)…    71
نمودار 25-  مقایسه میانگین شاخص برداشت ژنوتیپهای ماش ( میانگین پنج تاریخ کاشت)……    72
نمودار 26-  روند تغییرات شاخص برداشت ارقام ماش در تاریخهای مختلف کشت (اثرات متقابل) ..    73
.…    نمودار 27-  روند تغییرات شاخص سطح برگ در تاریخهای مختلف کشت ( میانگین چهار ژنوتیپ)..    74
…..    نمودار 28- روند تغییرات درصد پروتئین دانه ماش در تاریخهای مختلف کشت ( میانگین چهار ژنوتیپ)    77

فهرست نمودارها
عنوان
نمودار 29-  روند تغییرات درصد پروتئین ارقام ماش در تاریخهای مختلف کشت (اثرات متقابل)    ……………..
………    نمودار 30 –  روند تغییرات درجه- روز رشد در تاریخهای مختلف کاشت ……….    80
………    نمودار 31- روند تغییرات سرعت رشد محصول در تاریخ کاشت اول (15 اردیبهشت ) …    82
………    نمودار 32-  روند تغییرات سرعت رشد محصول در تاریخ کاشت دوم (30 اردیبهشت ) …    83
………    نمودار 33-  روند تغییرات سرعت رشد محصول در تاریخ کاشت سوم(14 خرداد ماه) ….    83
………    نمودار 34-  روند تغییرات سرعت رشد محصول در تاریخ کاشت چهارم(29 خرداد ماه) …….    84
………    نمودار 35-  روند تغییرات سرعت رشد محصول در تاریخ کاشت پنجم (13 تیرماه ماه) …    84
………    نمودار 36-  روند تغییرات سرعت رشد نسبی در تاریخهای مختلف کاشت ………

86

چکيده

این تحقیق به منظور بررسی اثرات تاریخهای مختلف کاشت بر عملکرد، اجزای عملکرد و درصد پروتئین و نیز بررسی روند تغییرات شاخصهای فیزیولوژیکی رشد مانند شاخص سطح برگ، درجه-روز رشد و سرعت رشد محصول وسرعت رشدنسبی در ارقام و لاینهای ماش در منطقه ورامین در سال 1388 اجرا گردید. آزمایش بصورت اسپلیت پلات در قالب طرح بلوك هاي كامل تصادفي با 3 تكرار انجام شد. عامل اصلی شامل 5 تاريخ كاشت (15 ارديبهشت،30 ارديبهشت،14خرداد،29 خرداد و13تيرماه) و عامل فرعی شامل چهار ژنوتیپ ماش(دو رقم پرمحصول منطقه پرتو، گوهر و دو لاين اميدبخش1-6-16 وNM-94 ) بود. نتایج آزمایش نشان داد که بالاترین میانگین عملکرد دانه به میزان 1954 کیلوگرم در هکتار متعلق به تاریخ کاشت آخر ( 13 تیرماه) بود. اگرچه بین این تاریخ با تاریخ کاشت چهارم (29 خرداد ماه ) اختلاف ناچیز و غیر معنی داری مشاهده شد. در بین ارقام و لاینهای مورد بررسی نیز بیشترین میانگین عملکرد دانه مربوط به لاین امید بخش NM-94 با 1892 کیلوگرم در هکتار و پس از آن رقم گوهر با 1763 کیلوگرم در هکتار بود. در این میان لاین 1-6-16 با 1575 کیلوگرم در هکتار کمترین میزان عملکرد دانه را تولید کرد.
تاریخ کاشتهای دیرتر موجب کوتاه شدن کل دوره رشد گیاه گردید و از آنجا که گیاه در این شرایط تمایل به ورود سریعتر به دوره زایشی دارد صفاتی همچون ارتفاع بوته و تعداد گره در ساقه اصلی کاهش یافت.
تاخیر در تاریخ کاشت ارقام و لاینهای ماش موجب افزایش درصد پروتئین دانه گردید. تعداد درجه روز کسب شده و در اختیار گیاه در سه تارریخ اول کاشت بیش از دو تاریخ انتهایی بود. بخش عمده دوره رشد در تاریخهای اول کاشت صرف رشد رویشی شده و سهم فاز زایشی از کل دوره رشد کمتر بود. در حالی که در تاریخهای دیرتر کاشت (تاریخ کاشتهای چهارم و پنجم )، دوره رشد گیاه مصادف با طول روزهای کوتاه مورد نیاز گیاه بوده و انتفال از فاز رویشی به فاز زایشی سریعتر اتفاق افتاد و در نتیجه سهم دوره رشد زایشی از کل فصل رشد گیاه، بیشتر بود که در نتیجه این امر موجب افزایش تعداد غلاف در بوته ، تعداد دانه در غلاف و همچنین طولانی شدن زمان انتقال مواد فتوسنتزی به دانه ها گردید. ‫ﻣﻨﺤﻨﻲ ﺗﻐﻴﻴﺮﺍﺕ ‪ CGR‬ ﺩﺭ ﻛﻠﻴﻪ تاریخهای کاشت ﺗﻘﺮﻳﺒﺎ ﺍﺯ ﻳﻚ ﺭﻭﻧﺪ ﻣﺸﺨﺼﻲ ﭘﻴﺮﻭﻱ‬ ‫کرد. کاشت در تاریخ کاشت چهارم ( 29 خردادماه )و پنجم ( 13 تیرماه) بدلیل برخورد سریعتر گیاه با روزهای کوتاه ، موجب کوتاه شدن دوره رشد گیاه بترتیب به 84 و 74 روز گردید. این دو تاریخ به عنوان تاریخهای مناسبتر کشت ماش در منطقه ورامین مشخص گردیدند